Museum TwentseWelle

Modellen Leonardo in 'De droom van het vliegen'

Kunstenaar Leonardo da Vinci kon het dromen niet laten. Duizenden pagina’s tekende en schreef hij vol met uitvindingen. Hij bedacht helikopters, auto’s en kanonnen. Én talloze manieren om te vliegen. Voor de tentoonstelling 'De droom van het vliegen' heeft TwentseWelle drie modellen van Leonardo in bruikleen gekregen van het Museo Nazionale della Scienza e della Tecnologia Leonardo da Vinci in Milaan. 

Leonardo

Waar hij ook ging, altijd had Leonardo een notitieboek bij zich. Zo zorgde hij ervoor dat hij geen enkele observatie vergat en geen enkel idee liet vervliegen.

Toen de nog maar veertienjarige Leonardo in 1466 als schildersleerling naar Florence kwam, was hij al anders. Een beetje een rare vonden de mensen hem. Iemand die niet helemaal paste. Hij kwam uit Vinci, een klein stadje zo’n dertig kilometer verderop. De vallei van de rivier de Arno was zijn jongenskamer. Daar zag hij zijn eerste ‘vliegmachines’: boven het dal zweefde altijd wel ergens een buizerd.


Het was het begin van zijn levenslange fascinatie voor het vliegen. ‘Wat is een vogel? Een mechaniek, nietwaar?’ schreef hij later. Het moest volgens hem mogelijk zijn om zo’n mechaniek na te bouwen. Niet dat Leonardo op zoek was naar zoiets als ons vliegtuig. Nee, het ging hem om de nabootsing van de natuur. Want als je het nabouwde en het wérkte, dan doorgrondde je het pas echt.


Structure of wing


Zijn eerste pogingen deed Leonardo in het atelier van de Florentijnse kunstenaar Verrocchio. Daar legde hij de basis voor zijn uitvindingen. Hij kreeg allerlei technische trainingen, zoals machinebouw. 

Ook bouwde hij bij Verrocchio toneelmachines. In die tijd was het pracht en praal in Florence. De stadsbestuurders wilden laten zien hoe rijk ze waren en lieten theaterstukken met uitbundige decors maken. Leonardo ontwierp mechanische vleugels als decorstuk. ‘Eindelijk een toneeleffect dat niet aan koorden hangt, maar vanzelf boven de planken zweeft. Wat een sensatie zou dat zijn’, zo dacht Leonardo.

Flying machine with crossbow motor


Maar dacht Leonardo dacht en tekende verder. Want het geheim van de vogel, dat had hij nog altijd niet gevonden. Hij besloot het daarom over een andere boeg te gooien. In 1482 stuurde hij een sollicitatiebrief naar Ludovico Sforza van Milaan. Hij was een puissant rijke man die bekendstond om zijn kunstliefde én zijn omvangrijke investeringen in defensie. Leonardo werd aangenomen. Hij verhuisde naar het noorden en stortte zich daar opnieuw op het raadsel van de vliegkunst.

Deze keer pakte hij het anders aan. Nu keek hij ook naar de vleermuis, die met zijn leren vleugels vast meer gewicht zou kunnen dragen. Hij probeerde dat na te bootsen met een enorme wiek van hout en linnen. Die moest met behulp van menselijke spierkracht een loodzwaar blok kunnen optillen.


Vliegmachine

Het was het begin van een reeks studies naar de mens als mogelijke vliegmachine. Leonardo was er van overtuigd dat hij het menselijk lichaam alleen maar wat hoefde ‘uit te bouwen’ om het aan het vliegen te krijgen. De vraag was alleen hoe. In die geest ontwierp hij zijn eerste complete vliegmachine, die lijkt op een enorme kruisboog. Het werd door een liggende piloot bediend die alleen zijn spierkracht nodig had.


Ludovico Sforza werd in 1499 door de Fransen uit Milaan verdreven. Leonardo, inmiddels 47, begon noodgedwongen aan een bestaan als freelancer. Hij zwierf van opdrachtgever naar opdrachtgever. Maar zijn vliegstudies liet hij nooit lang in de steek. Wel liet hij de anatomie van de vliegende mens op een gegeven moment voor wat het was. Hij keerde terug naar de vogels – en hoe. Bijna een heel notitieboek wijdde hij aan een systematische studie van hun vliegtechnieken en de mogelijkheid die mechanisch na te bootsen.


Leonardo noemde zichzelf een ‘leerling van de ervaring’. Hij kon kijken als de beste. Hij slurpte de wereld om hem heen in zich op en verzon de prachtigste uitvindingen. Biomimicry noemen we zo’n benadering nu: innovaties die rechtstreeks zijn geïnspireerd door de natuur.

Hoewel het Leonardo nooit lukte om echt te vliegen, bracht hij veel anderen op ideeën.


Naast misschien wel de voorloper van de helikopter de areal screw worden de modellen getoond van de structure of wing en de flying machine with crossbow motor